“જે છંદના પઠનની પધ્ધતિ બરાબર આવડી જાય એ છંદમાં રચના કરવા માટે ખાસ પ્રયાસ કરવો પડતો નથી. પછી જે પંક્તિ સુઝે છે એમાટે ખાસ પ્રયાસ કરવો પડતો નથી…આ લય મનમાં બેસી જાય તો આ છંદમાં રચના સરળ થઈ જાય.”

આ બહુ ટુંકો અને સરળ રસ્તો છે.

છંદબદ્ધ રચના લખવાની શરૂઆત કરવા બદલ અભિનંદન! છંદનો ક્ષતિરહીત ઉપયોગ કરવા માટે લઘુ ગુરુની વિભાવના સમજવી જરૂરી છે. તે માટે રઈશ મનીઆર સાહેબનું પુસ્તક “ગઝલઃ રૂપ અને રંગ” અને “ગઝલનું છંદોવિધાન” વસાવી લેજે.

છંદબદ્ધ રચનાઓ સાથેનો મારો અનુભવ તને કહુ. જે છંદના પઠનની પધ્ધતિ બરાબર આવડી જાય એ છંદમાં રચના કરવા માટે ખાસ પ્રયાસ કરવો પડતો નથી. પછી જે પંક્તિ સુઝે છે એ છંદમાં જ હોય છે. છંદ એટલે સાદી ભાષામાં એક ધૂન એક તર્જ જેવા છે. યોગ્ય માપ વાળા શબ્દો ન હોય એવી પંક્તિનું પઠન કરતી વખતે કંઈક ખૂંચતું હોય એવું લાગે છે. કોઈ નવો છંદ અજમાવતી વખતે હું એ છંદની એકાદ જાણીતી ગઝલ કે એકાદ શેર મનોમન બોલતો રહું છું. એકવાર એ ધૂન મનમાં બરાબર બેસી જાય પછી નવી રચના સરળતાથી થઈ શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે ગાલગા ગાલલગા ગાલલગા ગાલલગા, છંદમાં લખાયેલી પંક્તિ પઠન વખતે પણ એ રીતે તોડીને જ વાંચવી, જેમકે મારી જ એક ગઝલનો શેર લઉં છું, જેના પઠન વખતે નીચેના ટુકડા કરું છું

મન ભલે …..ને રહે બી….માર ચલા…વો છો તમે
ગા લગા…..ગા લલ ગા…ગાલ લગા…ગા લ લગા

ને સતત…..દેહ ના શણ…ગાર ચલા…વો છો તમે
ગા લગા…..ગાલ લ ગા….ગાલ લગા…ગા લ લગા

આ લય મનમાં બેસી જાય તો આ છંદમાં રચના સરળ થઈ જશે. આ બધી વાતો ગઝલઃરૂપ અને રંગ માં બહુ સરસ રીતે આપેલી છે.

આશા રાખું છું કે આ વાતો તને મદદરૂપ થશે.

હેમંત

sundar rachana chhe Rajiv bhai…